ΧΟΡΗΓΟΙ

Προσοφθάλμιοι φακοί


Ο προσοφθάλμιος φακός είναι ένας φακός που τοποθετείται στην έξοδο του εστιαστή (focuser) . Με την μετακίνηση του εστιαστή από την ρυθμιστική “ρόδα” μετακινούμε ουσιαστικά τον προσοφθάλμιο φακό και με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνουμε την εστίαση του.  Η ποιότητα ενός προσοφθάλμιου φακού είναι καθοριστικής σημασίας  και είναι το δεύτερο πιο σημαντικό στοιχείο (μετά τον κύριο φακό) που καθορίζει την απόδοση του τηλεσκοπίου μας.

·   Μεγέθυνση και προσοφθάλμιοι.
Η μεγέθυνση  και ο προσοφθάλμιος είναι άμεσα συνδεδεμένοι αφού τα χαρακτηριστικά ενός προσοφθαλμίου, σε συνδυασμό με αυτά του τηλεσκοπίου, καθορίζουν το μέγεθος της μεγέθυνσης που μπορεί να αποδώσει το τηλεσκόπιό μας. Η μεγέθυνση δεν χαρακτηρίζει ένα τηλεσκόπιο όπως η διάμετρος. Η μεγέθυνση είναι μεταβλητό μέγεθος  αφού όταν αλλάζει ο προσοφθάλμιος φακός αλλάζει και η τιμή της μεγέθυνσης. Ο τύπος υπολογισμού της μεγέθυνσης που  θα δώσει σε ένα τηλεσκόπιο ένας προσοφθάλμιος προκύπτει από το πηλίκο της διαίρεσης της εστιακής απόστασης του τηλεσκοπίου προς την εστιακή απόσταση του προσοφθάλμιου (x=L/l). Π.χ. ένας προσοφθάλμιος 10 χιλιοστών σε ένα τηλεσκόπιο εστιακής απόστασης 1.000 χιλιοστών θα δώσει 1.000/10=100 φορές μεγέθυνση (ή όπως συμβολίζεται συνήθως 100x).


Για να πάρουμε μεγαλύτερη μεγέθυνση πρέπει να “πληρώσουμε” το αντίτιμο της που μεταφράζεται σε δύο κόστη: α) την μείωση της φωτεινότητας και β) του οπτικού πεδίου. Άρα, όσο μεγαλύτερη μεγέθυνση χρησιμοποιούμε τόσο πιο μικρό και στενό οπτικό πεδίο θα έχουμε (δηλαδή θα βλέπουμε μικρότερο κομμάτι από το αντικείμενο που παρατηρούμε) και τόσο λιγότερο φωτεινό θα είναι το είδωλο που θα βλέπουμε. Αν υπερβούμε την τιμή μιας μεγέθυνσης και πάνω η εικόνα δεν θα είναι καθαρή και δεν θα μπορούμε να διακρίνουμε καθαρά είδωλα. Ένας πρακτικός κανόνας που μας επιτρέπει να καθορίσουμε τη μέγιστη μεγέθυνση ενός τηλεσκοπίου είναι αυτός που λέει ότι: η μέγιστη μεγέθυνση που μπορούμε να πάρουμε, ώστε να έχει ακόμα καθαρή εικόνα το τηλεσκόπιό μας, είναι το διπλάσιο της διαμέτρου του σε χιλιοστά. (Π.χ. ένα τηλεσκόπιο 200 χιλιοστών (8΄΄) θα έχει μέγιστη αξιοποιήσιμη μεγέθυνση 400x). Παρ΄ όλα αυτά ο κανόνας ισχύει για τις νύχτες με καλές ατμοσφαιρικές συνθήκες ή όπως αλλιώς το ονομάζουμε καλό seeing. Όπως όλοι οι κανόνες έτσι και αυτός έχει τις εξαιρέσεις του και αυτές αφορούν αντικείμενα όπως οι διπλοί αστέρες όπου οι απαιτούμενες μεγεθύνσεις μπορούν να φτάσουν πολύ μεγάλες τιμές.

·     Οπτικό πεδίο και προσοφθάλμιοι.
Πραγματικό οπτικό πεδίο
Το πραγματικό οπτικό πεδίο που μπορεί να δείξει το τηλεσκόπιο και οι προσοφθάλμιοι έχουν μεταξύ τους άμεση σύνδεση . Το πραγματικό πεδίο εξαρτάται από το φαινόμενο πεδίο του προσοφθάλμιου και τη μεγέθυνση που αποδίδει. Ο εμπειρικός τύπος του πραγματικού πεδίου είναι:
πραγματικό πεδίο = φαινόμενο πεδίο / μεγέθυνση.
Αν και ο τύπος αυτός δεν είναι ακριβής, αφού είναι εμπειρικός και έχει κάποιες αδυναμίες, ισχύει αρκετά καλά προσεγγιστικά.


·   Τα τεχνικά χαρακτηριστικά των προσοφθαλμίων
Διάμετρος μεταλλικού "βαρελιού"
Κάθε προσοφθάλμιος έχει στο κάτω μέρος ένα μεταλλικό κυλινδρικό τμήμα (ονομαζόμενο "βαρέλι") το οποίο και εισέρχεται στον εστιαστή. Υπάρχουν τρεις τυποποιημένες διάμετροι του μεταλλικού βαρελιού, αυτές είναι οι 0,965 ίντσες, οι 1,25 ίντσες και οι 2 ίντσες. Ως στάνταρτ θεωρούνται οι 1,25 ίντσες για προσοφθάλμιους εστιακής απόστασης έως και 32mm. Μερικά φθηνά τηλεσκόπια παίρνουν προσοφθάλμιους 0,965 ιντσών ενώ κάποια ακριβά μοντέλα προσοφθαλμίων εστιακής απόστασης άνω των 32mm έχουν διάμετρο 2 ίντσες.
 
Εστιακή απόσταση
Εστιακή απόσταση ενός  προσοφθάλμιου και γενικότερα ενός φακού, ονομάζεται η απόσταση που διανύει το φως από την στιγμή που συλλέγεται από τον φακό μέχρι την στιγμή που εστιάζεται στον προσοφθάλμιο μας.

Φαινόμενο πεδίο
Πολύ σημαντικό χαρακτηριστικό του προσοφθάλμιου που καθορίζει το πόσο ευρύ είναι το είδωλο που βλέπουμε κοιτώντας μέσα από αυτόν. Το φαινόμενο πεδίο εξαρτάται από τον οπτικό σχεδιασμό του προσοφθάλμιου (π χ σχέδια με μικρό πεδίο δίνουν κάπου στις 40 μοίρες, με μεσαίο πεδίο κάπου στις 50 μοίρες, ενώ σχέδια με ευρύ ή υπερ-ευρύ πεδίο φτάνουν ακόμα και τις 80-90 μοίρες). Ονομάζεται φαινόμενο πεδίο αφού καθώς και το τηλεσκόπιο μεγεθύνει, το πραγματικό πεδίο είναι ελαττωμένο σε σχέση με το φαινόμενο τόσες φορές όσες και η μεγέθυνση. Άλλοι παράγοντες που καθορίζουν και επηρεάζουν το οπτικό πεδίο του προσοφθάλμιου είναι η οπτική σχεδίαση του, αλλά μπορεί να το επηρεάσουν τόσο η εστιακή απόσταση όσο και το field stop.

Field Stop
Field Stop ονομάζεται το πραγματικό άνοιγμα του προσοφθάλμιου φακού στην κατεύθυνση της πλευράς που βλέπει προς το τηλεσκόπιο. Σε βάθος λίγων χιλιοστών υπάρχει ένας δακτύλιος, η περιφέρεια του οπτικού πεδίου - ο κύκλος που βλέπουμε όταν παρατηρούμε. Το field stop είναι σημαντικό διότι είναι το χαρακτηριστικό που καθορίζει με ακρίβεια το πεδίο του προσοφθάλμιου. Για περίπου 30 χιλιοστά εστιακής απόστασης προσοφθάλμιου οι 1¼ ίντσες του μεταλλικού βαρελιού είναι αρκετές για να υποδεχθούν ικανοποιητικό field stop ώστε να μην περιορίζεται το πεδίο. Αν διαθέτουμε όμως προσοφθάλμιο με μεγαλύτερη εστιακή απόσταση των 30 χιλιοστών, είναι απαραίτητο να έχουμε προσοφθάλμιο 2 ιντσών ώστε να υποδεχτούν το απαραίτητα μεγαλύτερο field stop.

Eye Relief
Η απόσταση από τον προσοφθάλμιο φακό στην οποία πρέπει να τοποθετηθεί το μάτι του παρατηρητή για να δει ολόκληρο το είδωλο ονομάζεται eye relief, και αναφέρεται εδώ όπως συνήθως με τον αγγλικό όρο. Οι τιμές του eye relief είναι καθοριστικές για την παρατήρηση καθώς μικρές τιμές (τυπικά μικρές τιμές είναι αυτές που είναι μικρότερες των 6-7 χιλιοστών) κάνουν την παρατήρηση δυσκολότερη αφού το μάτι πρέπει να τοποθετηθεί πολύ κοντά στον προσοφθάλμιο. Καλές τιμές του eye relief θεωρούνται αυτές από 10 έως 20 χιλιοστά που κάνουν ανετότερη την παρατήρηση καθώς το μάτι δεν υποχρεώνεται να πάει πολύ κοντά στον προσοφθάλμιο. Οι τιμές κοντά στα 20 χιλιοστά είναι ιδανικές για όσους φορούν γυαλιά. Τιμές eye relief μεγαλύτερες από 20 χιλιοστά γίνονται και πάλι προβληματικές καθώς είναι δύσκολο για τον παρατηρητή να κρατήσει κεντραρισμένο το μάτι μπροστά από τον προσοφθάλμιο.

·   Οι τύποι των προσοφθαλμίων
Από τις κατασκευαστικές εταιρείες διατίθενται διάφοροι τύποι προσοφθάλμιων φακών όπως: Kelner, Plossl, Erfle, Koning, Lanthanum, Ορθοσκοπικοί, και προσοφθάλμιοι SMA. Επίσης ειδικοί τύποι προσοφθάλμιων φακών κατασκευάζονται από διάφορες εταιρείες όπως: Panoptic, Radian, Nagler, Hyperion, Eudiascopic, Pentax XO XF XW.


·   Φίλτρα
Τα μεταλλικά βαρέλια των προσοφθάλμιων φακών έχουν συνήθως στο άκρο που μπαίνει στον εστιαστή σπείρωμα για να υποδέχονται διαφόρων ειδών φίλτρα.  Τα φίλτρα είναι συνήθως χρωματιστά για να έχουμε καλύτερη εικόνα όταν παρατηρούμε πλανήτες ή φίλτρα Σελήνης. Υπάρχουν και ειδικές κατηγορίες φίλτρων για την παρατήρηση νεφελωμάτων, γαλαξιών κλπ.
 
·   Μαθηματικοί τύποι προσοφθαλμίων
X=L/l  
[ο τύπος της μεγέθυνσης όπου X η μεγέθυνση, L η εστιακή απόσταση του τηλεσκοπίου και l η εστιακή απόσταση του προσοφθάλμιου]

RnF=FoV / X  
[RnF (near real field) προσεγγιστικά πραγματικό πεδίο, FoV (field of view) φαινόμενο πεδίο, Χ μεγέθυνση]

RaF=57,3 * Field stop / L
[RaF (absolute real field) ακριβές πραγματικό πεδίο, Field stop βλ παραπάνω, L εστιακή απόσταση τηλεσκοπίου)

Xmax=2 * D
[Xmax μέγιστη ωφέλιμη μεγέθυνση, D διάμετρος τηλεσκοπίου]

·   Μεγεθύνσεις και επιλογή προσοφθαλμίων
Για να αλλάξουμε μεγέθυνση πρέπει να αλλάξουμε τον προσοφθάλμιο φακό. Η αλλαγή που θα κάνουμε εξαρτάται από το είδος του αντικειμένου που παρατηρούμε και από τις συνθήκες της ατμόσφαιρας seeing. Παράδειγμα, για να παρατηρήσουμε ένα ανοικτό σμήνος μεγάλο σε έκταση, θα χρειαστεί να χρησιμοποιήσουμε προσοφθάλμιο μικρότερης μεγέθυνσης απ΄ αυτό που θα χρησιμοποιούσαμε για να παρατηρήσουμε τον Δία ή τον Κρόνο. Μια νύκτα καθαρή επίσης, μας επιτρέπει να χρησιμοποιήσουμε μεγαλύτερες μεγεθύνσεις απ΄ ότι αντίστοιχα σε μια μη καθαρή νύκτα. Για το τηλεσκόπιο μας χρειαζόμαστε τουλάχιστον 3 προσοφθάλμιους φακούς διαφορετικών μεγεθύνσεων: ένα χαμηλής, ένα μεσαίας και ένα υψηλής αντίστοιχα (π χ 32 χιλ, 20 χιλ και 10 χιλ)

·   Προστασία των προσοφθάλμιων
Ποτέ δεν αφήνουμε τους προσοφθάλμιους χωρίς τα προστατευτικά τους καπάκια (και από τις δύο πλευρές) και ποτέ δεν αγγίζουμε τους φακούς με τα δάχτυλά μας. Ο καθαρισμός τους δεν είναι πάντα εύκολος ενώ πολλές φορές κατά τον καθαρισμό μπορούν να αφαιρεθούν οι ειδικές τους επικαλύψεις. Επίσης, προσέχουμε να μην έρχονται σε επαφή τα βλέφαρά μας με τον φακό, μιας και η λιπαρότητά τους μπορεί να δημιουργήσει στίγματα.

 

 

 

<<site map

Χρόνος εκτέλεσης : 0.054 δευτερόλεπτα