ΧΟΡΗΓΟΙ

Ο Κρυφός Συνοδός του Βασιλίσκου


Το φωτεινό άστρο Βασιλίσκος που λάμπει στον Λέοντα 77 έτη φωτός μακριά, έχει μπερδέψει πολύ τους αστρονόμους. Δεν είναι η λαμπρότητα που τους μπλέκει – ακόμα και αν ο Βασιλίσκος δεν εκπέμπει πλέον υπεριώδεις και Χ ακτίνες- που τα μοντέλα προβλέπουν. Το πρόβλημα είναι η περιστροφή γύρω από τον άξονά του.

Όπως πολλά άλλα άστρα φασματικού τύπου Β (θερμά, ογκώδη και νέα), ο Βασιλίσκος περιστρέφεται πολύ πιο γρήγορα απ΄ ότι θα έπρεπε, ειδικά αν θεωρήσουμε ότι ήδη βρίσκεται στο μέσον της λίγης  ζωής σύντηξης του υδρογόνου του. Σαν γεγονός ο Βασιλίσκος περιστρέφεται περί τον άξονά του με ταχύτητα που υπολείπεται μόνο 15% κάτω από την ταχύτητα στην οποία θα έπρεπε να ξεκινά η διαφυγή του. Αυτή η ταχύτατη περιστροφή του Βασιλίσκου δικαιολογεί το “φούσκωμα” γύρω από το κέντρο του. Το αποτέλεσμα είναι, να είναι ένα άστρο όχι σφαιρικό αλλά πεπλατυσμένο στους πόλους.




Το σχήμα και οι διαστάσεις του Βασιλίσκου συγκρινόμενες με του Ήλιου (ο μικρότερος κίτρινος κύκλος). Το σχήμα και οι διαστάσεις του Βασιλίσκου μετρήθηκαν απευθείας το 2003 και επιβεβαιώθηκαν σε αργότερες παρατηρήσεις.


Μέχρι πρόσφατα οι επιστήμονες έκαναν μόνο υποθέσεις για το τι προκαλεί την περίεργη περιστροφή του Βασιλίσκου. Οι αστρονόμοι γνωρίζουν ότι η αύξηση της ταχύτητα ενός άστρου μπορεί να επιτευχθεί, αν το άστρο είναι μέλος ενός αλληλεπιδρώντος διπλού συστήματος  - ένα κοντινό διπλό σύστημα στο οποίο τα άστρα ανταλλάσσουν ύλη.  Στα συστήματα αυτά, το ένα άστρο μπορεί να διογκωθεί από την επίδραση του αστρικού ανέμου ο οποίος καλύπτει με την μάζα του τον σύντροφο του άστρου. Σε άλλες περιπτώσεις, η υπερχείλιση υλικού του ενός άστρου από το βαρυτικό πηγάδι ανταλλαγής  προκαλεί την συνεχή ροή ενός λεπτού στρώματος από αέρια στο άλλο άστρο. Το νερό κάνει την μπάλα να περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της: στην περίπτωση αυτή το στρώμα υλικού που υποδέχεται το άστρο δικαιολογεί την αυξανόμενη περιστροφή γύρω από τον άξονά του.
 
Οι αστρονόμοι γνωρίζουν ήδη ότι ο Βασιλίσκος αποτελεί ένα πολλαπλό σύστημα. Το κύριο άστρο, ο Βασιλίσκος Α. έχει ένα μακρινό σύντροφο, ο οποίος είναι και ο ίδιος διπλός, που συνιστάται από δύο μικρά, αμυδρά άστρα που έχουν την ίδια περίπου ηλικία με τον Βασιλίσκο Α. Αυτά λάμπουν μόλις στο 1/170 και στο 1/44.000 της λαμπρότητας του κυρίως άστρου. Βρίσκονται όμως πολύ μακριά από τον Α, για να ανταλλάσσουν μάζα με αυτόν και έτσι είναι ανεξήγητη η ταχύτητα περιστροφής του.

Υπάρχει επίσης το δίλημμα ότι πολλά άλλα άστρα τύπου Β, όπως ο Βέγας και ο Άχεμαρ, περιστρέφονται περίπου τόσο γρήγορα αλλά στερούνται κοντινού συνοδού που θα δικαιολογούσε το μυστήριο. Ο Άχεμαρ, σαν παράδειγμα, είναι πολύ πιο εκτεταμένος από ότι ο Βασιλίσκος Α: είναι 56% πλατύτερος στον ισημερινό από ότι στους πόλους, ενώ ο Βασιλίσκος Α είναι μόνο 32% πλατύτερος. Ο Άχεμαρ δεν έχει συνοδό, αλλά είναι ένας συνηθισμένος αστέρας, έτσι το άστρο δεν είναι πιθανότατα δότης μάζας.

Αλλά η ανταλλαγή μάζας μπορεί να είναι η απάντηση για τον Βασιλίσκο. Μια ομάδα αστρονόμων από τις ΗΠΑ, την Χιλή και την Γερμανία ανακοίνωσε συγκεκριμένη απόδειξη ότι ο Βασιλίσκος Α είχε ένα απαρατήρητο κλειστό διπλό συνοδό με μάζα ίση τουλάχιστον με το 1/3 της μάζας του Ήλιου. Ο συνοδός του έχει περίοδο μόλις 40 ημερών και βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τον Βασιλίσκο Α, σε απόσταση ίση με αυτή που βρίσκεται ο Ερμής από τον Ήλιο.

Οι αστρονόμοι συνδυάζοντας τα δεδομένα από 10 διαφορετικά όργανα και πάνω από 20 έτη παρατηρήσεων, βρήκαν το συνοδό μελετώντας τις ταλαντώσεις των φασματικών γραμμών του Βασιλίσκου Α στο φασματογράφο, που προκαλούνται από την βαρυτική έλξη του συνοδού του. Ο συνοδός είναι πολύ αμυδρός για να παρατηρηθεί από τους αστρονόμους και η βαρυτική του επίδραση στο κύριο άστρο είναι πολύ μικρή κάτι που τον καθιστά να παραμένει κρυμμένος, κινούμενος με  ακτινική ταχύτητα που μετράται σε τιμές αντίστοιχες των ταχυτήτων που βρίσκαμε στα οχήματα του 18ου αιώνα. 

Οι αστρονόμοι παρουσιάζουν δύο πιθανότητες για το τι μπορεί να είναι ο συνοδός του. Μπορεί να είναι ένα άστρο μικρής μάζας της κύριας ακολουθίας, ένας ψυχρός κόκκινος νάνος που εξακολουθεί να καίει υδρογόνο στο πυρήνα του. Ή μπορεί να είναι ένας λευκός νάνος, του οποίου ο καυτός πυρήνας αποτελούσε τμήμα ενός γιγάντιου άστρου  που εκτόξευσε τα εξωτερικά του στρώματα στο διάστημα – ή ήταν το ρετάλι από τον κανιβαλισμό του Βασιλίσκου Α – το οποίο παρέμεινε σαν ένας υπέρθερμος σκελετός.


Η ομάδα προτιμά την εξήγηση του λευκού νάνου. Επειδή το σύστημα του Βασιλίσκου είναι σχετικά νεαρό (μεταξύ 50 και 150 εκατομμυρίων ετών), ο λευκός νάνος δεν θα έχει κρυώσει αρκετά και δεν μπορεί να είναι θερμότερος από τον κύριο αστέρα. Αυτή η ψηλότερη θερμοκρασία μπορεί να το κάνει να εκπέμπει έντονο φως και ζέστη στο υπεριώδες μήκος κύματος , εξηγώντας το μυστήριο διαδιδόμενης εκπομπής από τον Βασιλίσκο Α. Η μάζα που μεταφέρεται στον Βασιλίσκο Α από το άστρο λευκό νάνο μπορεί επίσης να εξηγήσει την ταχύτατη περιστροφή του κύριου αστέρα.   

Διαφωνίες παρουσιάζονται, όμως, εάν και κατά πόσο, ο λευκός νάνος μπορεί να είναι αρκετά ζεστός για να εκτιμηθεί από την εκπομπή ακτινοβολίας Χ. Από την άλλη μεριά, ένας μικρός αστέρας της κύριας ακολουθίας αυτής της ηλικίας μπορεί πιθανώς να έχει μια πολύ ενεργή ατμόσφαιρα που εκπέμπει δυνατά στην ακτινοβολία Χ.

Το  μοντέλο του διπλού συστήματος μπορεί ίσως να μην εξηγεί  άλλα πολύ γρήγορα περιστρεφόμενα άστρα φασματικού τύπου Β και ο Βασιλίσκος μπορεί να είναι μοναδικό εύρημα. Οι αστρονόμοι έχουν βρει σημάδια από θερμούς υπό – νάνους συνοδούς που περνούν απαρατήρητα επί δεκαετίες γύρω από καλά μελετημένα άστρα, και έτσι η έλλειψη στοιχείων δεν πρέπει να μας εκπλήσσει. 
Σε πείσμα των αργοπορημένων ερωτημάτων, τα νέα από τον συνοδό του Βασιλίσκου Α πέφτουν σε ευήκοα αυτιά. Πάντα υπήρχαν υπόνοιες ότι ο Βασιλίσκος ήταν φασματογραφικά διπλό σύστημα, αλλά η μελέτη του το ξεκαθάρισε  οριστικά. 




Ο Βασιλίσκος, το φωτεινό άστρο στη κάτω δεξιά γωνία, βρίσκεται στην καρδιά του λέοντα που σχεδίασε ο μύθος ανθρώπων. (Το τόξο στα δεξιά είναι το κεφάλι)

 

<<site map

Χρόνος εκτέλεσης : 0.072 δευτερόλεπτα