ΧΟΡΗΓΟΙ

Αστερισμοί


Αστερισμό ονομάζουμε το κάθε αυθαίρετο τμήμα της ουράνιας σφαίρας ή θόλου που περιέχει μια κάπως ξεχωριστή ομάδα άστρων. Αυτή η κατάτμηση στηρίχθηκε στα σχήματα που δημιουργούσαν οι πιο φωτεινοί αστέρες, στα οποία οι άνθρωποι διέκριναν ομοιότητες με ζώα (κυρίως), θεότητες και πράγματα του περιβάλλοντός τους. Οι αρχαιότεροι αστερισμοί ορίσθηκαν στην αρχαία Μεσοποταμία και υιοθετήθηκαν από τους αρχαίους `Ελληνες, οι οποίοι τους εμπλούτισαν με τη μυθολογία τους, και μας παρέδωσαν σχεδόν όλους τους αστερισμούς που είναι ορατοί από τα βόρεια γεωγραφικά πλάτη.


Οι δύσκολα ορατοί ή αόρατοι από την Ευρώπη νότιοι αστερισμοί, ορίσθηκαν από τους πρώτους Ευρωπαίους ναυτικούς που ταξίδεψαν στις νότιες θάλασσες, μετά την Αναγέννηση, γι' αυτό και έχουν ονόματα όχι μυθολογικά, αλλά πολλές φορές οργάνων ή εργαλείων του πλοίου, κρίσιμων κάποτε για την επιβίωσή τους, π.χ. Αντλία, Πυξίς.


Σήμερα γίνονται επίσημα αποδεκτοί από τους αστρονόμους 88 αστερισμοί , μετά από απόφαση της Διεθνούς Αστρονομικής Ενώσεως (IAU), με καλά καθορισμένα όρια. Συγκεκριμένα, η IAU ανέθεσε στον Βέλγο αστρονόμο Eugène Delporte το καθήκον αυτό. Στο Α΄ Συνέδριο της Διεθνούς Αστρονομικής Ενώσεως, που έγινε στη Ρώμη το 1922, αποφασίστηκε αφ’ ενός μεν ο τρόπος ονομασίας των αστέρων, αφ’ ετέρου δε αναγνωρίστηκαν οι 88, έκτοτε παραδεκτοί αστερισμοί. Στις δύο επόμενες συνεδριάσεις της, το 1925 και το 1928, καθορίστηκαν τα ακριβή όρια του κάθε αστερισμού στον ουρανό και το αποτέλεσμα υιοθετήθηκε επισήμως το έτος 1930.


Η επίσημη διεθνής ονομασία που δέχεται η IAU για τον κάθε αστερισμό είναι η λατινική, και οι επαγγελματίες αστρονόμοι χρησιμοποιούν συνήθως την επίσημη συντομογραφία αυτής της ονομασίας, που αποτελείται πάντα από 3 γράμματα.


Χαρακτηριστικό παράδειγμα αστερισμού αποτελεί η Μεγάλη `Αρκτος (Μεγάλη Αρκούδα) που στη Γαλλία ονομάζεται «Κουτάλα» και στην Αμερική Big Dipper (σκεύος για άντληση νερού). Προσοχή όμως: Το τμήμα του ουρανού που ορίζεται στην Αστρονομία ως αστερισμός (constellation) Μεγάλη `Αρκτος, και είναι ο τρίτος μεγαλύτερος σε «έκταση» πάνω στην ουράνια σφαίρα από όλους τους σύγχρονους αστερισμούς, δεν ταυτίζεται με την ομάδα σχετικώς φωτεινών αστέρων ("asterism") που σχηματίζουν το γνώριμο σχήμα της «κατσαρόλας». Η δεύτερη είναι βέβαια ένα υποσύνολο του πρώτου. Το ίδιο συμβαίνει και στους άλλους αστερισμούς.


Τα αστέρια που δημιουργούν τον αστερισμό ούτε έχουν σχέση μεταξύ τους, ούτε βρίσκονται στο αυτό παρατηρήσιμο επίπεδο αλλά σε διαφορετικές αποστάσεις από τη Γη. Αν παρατηρούσαμε τον ουρανό από κάποια διαφορετική οπτική γωνία μέσα στον Γαλαξία, θα βλέπαμε εντελώς διαφορετικούς αστερισμούς.


Με την πάροδο δεκάδων χιλιάδων χρόνων οι αστερισμοί αλλάζουν αργά μορφή και σχήμα, λόγω της διαφορετικής ταχύτητας και φοράς στην κίνηση του κάθε αστέρα, όμως αυτό δεν αναιρεί την πρακτική σημασία που είχαν για τον προσανατολισμό και τον καθορισμό της χρονικής στιγμής. Ειδικά στη ναυσιπλοΐα, μεγάλη ήταν η σημασία τους πριν την εφεύρεση της πυξίδας, αφού οι ναυτικοί βασίζονταν στην παρατήρηση των αστερισμών για να μπορέσουν να προσανατολιστούν το βράδυ (τέτοια οδηγία παρέχεται στον Οδυσσέα για το τελικό τμήμα του ταξιδιού του στην Οδύσσεια). Μπορεί λοιπόν κανείς να πει ότι οι αστερισμοί είχαν έναν ξεχωριστό ρόλο στην εξάπλωση των ανθρώπων σε νέα μέρη. Η αξία τους διαφαίνεται μέσα από τους μύθους που ταυτίζονται με αυτούς και την πανάρχαιη αναφορά τους σε σημαντικά γραπτά κείμενα του ανθρώπου.


Αστερισμοί και ζώδια

Ιδιαίτερη σημασία από την αρχαία εποχή δόθηκε από τον άνθρωπο στους αστερισμούς εκείνους από τους οποίους φαινόταν να περνά κατά τη διάρκεια του έτους, το βασικότερο ουράνιο σώμα, ο φωτοδότης και ζωοδότης Ήλιος. Αυτοί, υπό το βάρος της δεισιδαιμονίας αιώνων, καταμετρήθηκαν και θεσμοθετήθηκαν ως δώδεκα (ιερός αριθμός) ενώ στην πραγματικότητα σήμερα είναι 13, και είναι γνωστοί ως Αστερισμοί του Ζωδιακού Κύκλου ή ζώδια. Στη νεότερη Αστρολογία ωστόσο η έννοια του ζωδίου αυτονομήθηκε από την έννοια του αστερισμού και σήμερα λέγοντας ζώδιο εννοούμε κυρίως τα αστρολογικής σημασίας διαστήματα-υποδιαιρέσεις της εκλειπτικής από τα οποία διέρχεται ο Ήλιος σε συγκεκριμένα ημερολογιακά διαστήματα κάθε έτους και υποτίθεται ότι επηρεάζουν τον χαρακτήρα όσων γεννήθηκαν όταν ο Ήλιος (πάντα όπως φαίνεται από τη Γη) διερχόταν από αυτά.

 

Ενδιαφέροντα στοιχεία για τους αστερισμούς

 

  • Οι αρχαίοι έδωσαν ονόματα σε ορισμένους αστέρες και πολλά από αυτά τα ονόματα διατηρούνται και στις μέρες μας.
  • Μια εικόνα αρκούδας έχει συνδεθεί με τον αστερισμό της Μεγάλης Άρκτου, από την Εποχή των Πάγων. Οι αρχαίοι Βαβυλώνιοι και Αιγύπτιοι είχαν τις εικόνες των αστερισμών πριν από τους Έλληνες. Σε μερικές περιπτώσεις συμφωνούσαν με τους μετέπειτα αστερισμούς των Ελλήνων ενώ σε άλλες περιπτώσεις δεν υπήρχε συμφωνία. Ωστόσο, υπάρχουν οι πρόσφατες εικόνες αστερισμών που πρέπει να πούμε πως παριστούν ένα διαφορετικό από το προηγούμενο κομμάτι του Ουρανού. Ο αστερισμός Κόμη της Βερενίκης είναι αναγνωρισμένος από Έλληνες και Ρωμαίους.
  • Ο αστέρας Κάνωβος ήταν ο χαμηλότερος αστέρας για τους Αρχαίους Έλληνες.
  • Οι Αρχαίοι Ποιητές ταύτισαν το Γαλαξία με το «Μονοπάτι των Θεών».
  • Στην αρχαιότητα ο αστερισμός του Ζυγού ήταν γνωστός σαν «τις δαγκάνες του Σκορπιού».
  • Οι αστερισμοί της Ύδρας (η Λερναία Ύδρα), του Κρατήρα (η Κούπα του Θεού Απόλλωνα) και του Κόρακα (το Ηλιακό Ιερό Πτηνό του Απόλλωνα) εξηγούνται από την Ελληνική Μυθοπλασία. Ο αστερισμός του Κυνηγού (Ωρίων) συνοδεύεται από τα κυνηγετικά σκυλιά του, Κύων Μέγας και Κύων Μικρός. Οι μορφές του Πήγασου, του Ταύρου και της Αργώ, είναι επιμέρους απεικονισμένες στους αστερισμούς τους.
  • Ο μύθος που πιο συχνά αναπαριστάται μεταξύ των αστερισμών είναι αυτός του Περσέα και Ανδρομέδας.
  • Οι Βαβυλώνιοι και οι Έλληνες, και οι δύο αναγνώρισαν πέντε ορατούς πλανήτες στις Θεότητές τους.
  • Οι Πλειάδες ήταν το εποχιακό σημάδι κοινό σε πολλούς αρχαίους πολιτισμούς.
  • Το Τρίγωνο είναι το μόνο κοινό γεωμετρικό σχήμα μεταξύ των Ελλήνων και Ρωμαίων, στους αστερισμούς.
  • Τρεις ζωικές μορφές απεικονίζονται διπλά, μεταξύ των αστερισμών. Αυτές είναι: Ο Μεγάλος και Μικρός Κύων, η Μεγάλη και Μικρή Άρκτος και ο Ιχθύς και Νότιος Ιχθύς.
  • Τα σχήματα των αστερισμών στο Βόρειο Ημισφαίριο είναι τουλάχιστον 2.000 έτη παλιά.
  • Το 1603 ο Μπαίγερ επινόησε ένα πιο επιστημονικό σύστημα με το οποίο οι αστέρες ενός αστερισμού αναγνωρίζονται από το όνομα του αστερισμού στον οποίο ανήκουν, οι μοναχικοί αστέρες αναγνωρίζονται με προθέματα Ελληνικών γραμμάτων που τους έχουν δοθεί σύμφωνα με το μέγεθος, ξεκινώντας με το κεφαλαίο Α και συνεχίζοντας προς τα κάτω με το Ω.
  • Ο ουρανός χωρίζεται σε τρία μέρη: την Ισημερινή ζώνη, που περιορίζεται από τους κύκλους απόκλισης +- 30 μοιρών και χωρίζεται σε 34 αστερισμούς, τη βόρεια περιοχή, που εκτείνεται από τον κύκλο απόκλισης + 30 μοίρες μέχρι το βόρειο πόλο του ουρανού και περιλαμβάνει 18 αστερισμούς και τη νότια περιοχή που εκτείνεται από τον παράλληλο νότιας απόκλισης -30 μοίρες μέχρι το νότιο πόλο του ουρανού και περιλαμβάνει 36 αστερισμούς.
Ονομα Λατινικός όρος Συντομογραφία Πληροφορίες
Αετός Aquila Aql Το πτηνό του Δία.
Αιγόκερως Capricornus Cap Ο δέκατος ζωδιακός αστερισμός . Η Αιξ, η γίδα.
Αλώπηξ Vulpecula Vul --
Ανδρομέδα Andromeda And Κόρη της Κασσιόπης και του Κηφέως και σύζυγος του Περσέα.
Αντλία Antlia Ant --
Αρκτος Μεγάλη Ursa Major UMa Η αρκούδα που ακολουθούσε την Θεά Άρτεμη.
Αρκτος Μικρή Ursa Minor UMi Κόρες του Άτλαντα. Ο Άτλαντας είχε τρία σύνολα από επτά κόρες: Τις Υάδες, τις Πλειάδες και τις Εσπερίδες.
Ασπίς Σοβιέσκι Scutum Sobiescianum Sct Στην τιμή του Βασιλιά της Πολωνίας, John Sobieski III.
Βέλος Sagita Sge Συσχετίζεται με τον Ηρακλή σαν παραδοσιακό του όπλο και είναι το βέλος που εξακοντίστηκε κατά των ορνίθων της Στυμφαλίας. Ο Ερατοσθένης λέει πως είναι το βέλος με το οποίο ο Απόλλων εξολόθρευσε τους Κύκλωπες.
Βοώτης Bootes Boo Ο Βοσκός, λέγεται, επινόησε το άροτρο, ένα συμβολικό όργανο λίπανσης για να κάνει ικανή την ανθρωπότητα να οργώνει καλλίτερα τη γη και ίσως αποθανατίζει την μετάβαση από την νομαδική ζωή σε μια συγκροτημένη γεωργία. Η Θεά Δήμητρα ευχαριστημένη ζήτησε από το Δία να τοποθετήσει το Βοσκό μεταξύ των αστέρων σαν ένα σύμβολο της γεωργίας.
Βωμός Ara Ara Ο Βωμός, το Θυσιαστήριο που χρησιμοποίησαν οι Θεοί στη νίκη τους ενάντια των   Τιτάνων.
Γερανός Grus Gru Το πτηνό ο γερανός.
Γλύπτης Sculptor Scu Ο Γλύπτης
Γλυφείον Caelum Cae Η σμίλη,το καλέμι.
Γνώμων Norma Nor Τα εργαλεία του ξυλουργού, ο γνώμων και η επιφάνεια.
Δελφίνι Delphinus Del Είναι το δελφίνι που έπεισε την Βασίλισσα της Θάλασσας, τη Θεά της Θάλασσας Αμφιτρίτη να γίνει σύζυγος του Ποσειδώνα. Είναι η Δόξα των Άστρων.
Διαβήτης Circinus Cir    Οι πυξίδες, ο διαβήτης.
Δίδυμοι Gemini Gem Γιοί του Δία, Κάστωρας και Πολυδεύκης.
Δίκτυον Reticulum Ret --
Δοράς Dorado ή Xiphias Dor Ο ξιφίας.
Δράκων Draco Dra Ο Δράκος που προστάτευε τα Μήλα των Εσπερίδων.
Εξάς Sextans Uranae Sex Η Εξάς της Ουρανίας είναι το όργανο που διαβαθμίζει το τόξο με μέτρο τις 60° σαν το 1/6 του κύκλου. Η Ουρανία  ήταν Μούσα της Αστρονομίας.
Ζυγός Libra Lib Ο έβδομος ζωδιακός αστερισμός. Ο Ζυγός.
Ηνίοχος Auriga Aur Γιός του  Ήφαιστου και της Αθηνάς.
Ηρακλής Hercules Her Γιός του Δία και σύζυγος της Ήβης.
Ηριδανός Eridanus Eri Γιός του Ωκεανού και της Τηθύος.
Ινδός Indus Ind --
Ιππάριον Equuleus Equ Αδελφός ή γιός του Πήγασου.
Ιστία Vela Vel Τα  Ιστία της Αργούς.
Ιχθύς Pisces Psc Ο δωδέκατος ζωδιακός αστερισμός.
Ιχθύς Ιπτάμενος Volans Vol --
Ιχθύς Νότιος Piscis Austrinus PsA --.
Καμηλοπάρδαλις Camelopardalis Cam --
Κάμινος Fornax For Η εστία, ο κλίβανος.
Καρκίνος Cancer Cnc Ο τέταρτος ζωδιακός αστερισμός. Το καβούρι.
Κασσιόπη Cassiopeia Cas Βασίλισσα της Αραβίας σύζυγος του Κηφέως και μητέρα της Ανδρομέδας.
Κένταυρος Centaurus Cen Το δημιούργημα που είναι μισό άνθρωπος και μισό άλογο.
Κήτος Cetus Cet Η φάλαινα.
Κηφεύς Cepheus Cep Βασιλιάς της Αραβίας γιός του Βήλου βασιλιά της Αιγύπτου.
Κόμη Βερενίκης Coma Berenices Com Η κόμη της Βερενίκης.
Κόραξ Corvus Crv Ο κόρακας, το ηλιακό ιερό πτηνό του Απόλλωνα.
Κρατήρ Crater Crt Η Κούπα του Θεού Απόλλωνα.
Κριός Aries Ari Ο πρώτος ζωδιακός αστερισμός. Το κριάρι
Κύκνος Cygnus Cyg Ο Κύκνος  ήταν φίλος του Φαέθοντα, του θνητού γιού του Ήλιου.
Κύνες Θηρευτικοί Canes Venatici CVn Η θήρα,το κυνήγι
Κύων Μέγας Canis Major CMa --
Κύων Μικρός Canis Minor CMi --
Λαγωός Lepus Lep --
Λέων Leo Leo Ο πέμπτος ζωδιακός αστερισμός.
Λέων Μικρός Leo Minor LMi --
Λυγξ Lynx Lyn Η νυχτερινή αγριόγατα με έξοχη όραση.
Λύκος Lupus Lup --
Λύρα Lyra Lyr Τιμά την μνήμη του θρυλικού οργάνου που επινόησε ο Ερμής και το έδωσε στον Απόλλωνα και αυτός στον γιό του Ορφέα, το μουσικό των Αργοναυτών. Ο Άρατος την καλεί "Μικρή Χελώνα" ή Όστρακο.
Μικροσκόπιον Microscopium Mic --
Μονόκερως Monoceros Mon --
Μυία Musca Mus Η μύγα
Οκρίβας Pictor Pic Ο ζωγράφος
Οκτάς Octans Oct --
Οφιούχος Ophiuchus Oph "Αυτός που κομίζει ένα φίδι". Αναπαριστά τον Ασκληπιό, τον πρόγονο του Ιπποκράτη.
Οφις Serpens Ser Το φίδι είναι το σύμβολο της θεραπευτικής.
Παρθένος Virgo Vir Ο έκτος ζωδιακός αστερισμός. Η Παρθένα
Περιστερά Columba Col Το περιστέρι που οδηγούσε τους Αργοναύτες.
Περσεύς Perseus Per Γιός του Δία και της Δανάης. Προμηθεύτηκε το σπαθί, την κούπα και τις πτέρυγες του Ερμή και την ασπίδα της Αθηνάς. Σκότωσε τη Μέδουσα, διέσωσε και παντρεύτηκε την Ανδρομέδα.
Πήγασος Pegasus Peg Το πτερωτό άλογο Πήγασος ήταν γιός του Ποσειδώνα και της Γοργόνας Μέδουσας. Όταν ο Περσεύς έκοψε το κεφάλι της Μέδουσας, γεννήθηκε ο Πήγασος από το αίμα της που έπεσε στη θάλασσα. Πήγασος σημαίνει "Πηγές Ωκεανού".
Πρύμνη Puppis Pup Η πρύμνη της Αργούς.
Πτηνόν Apus Aps Το Παραδείσιο Πτηνό.
Πυξίς Pyxis Pyx Η πυξίδα της Αργούς.
Σαύρα Lacerta Lac Η Σαύρα είναι ένα από τα σύμβολα του Ερμή.
Σκορπιός Scorpius Sco Ο όγδοος ζωδιακός αστερισμός. Ο σκορπιός.
Σταυρός Νότιος Crux Cru --
Στέφανος Βόρειος Corona Borealis CrB Το στέμμα του Ήφαιστου.
Στέφανος Νότιος Corona Austalis CrA Το Στέμμα. Καλείται επίσης Ουρανίσκος (Uraniscus).
Ταύρος Taurus Tau Ο δεύτερος ζωδιακός αστερισμός.
Ταώς Ρavο Pav Το παγώνι. Η έναστρη ουρά του αναπαριστά το παγώνι το αφιερωμένο στην Ήρα, την αθάνατη βασίλισσα των Ουρανών.
Τηλεσκόπιον Telescopium Tel --
Τοξότης Sagittarius Sgr Ο ένατος ζωδιακός αστερισμός. Ο τοξότης
Τουκάνα Tucana Tuc Το πτηνό Τουκάν.
Τράπεζα Mensa Men --
Τρίγωνον Triangulum Tri Το τρίγωνο τοποθετήθηκε στον ουρανό από το Δία κατ' απαίτηση της Ήρας, γιατί αυτό της είχε δώσει μορφή στο νησί της, τη Σικελία.
Τρίγωνον Νότιον Triangulum Australe TrA --
Τρόπις Carina Car Η καρίνα πλοίου Αργώ.
Υδρα Hydra Hya Η Λερναία Ύδρα με τα εννέα κεφάλια. Το υδάτινο θηλυκό φίδι.
Υδρος Hydrus Hyi --
Υδροχόος Aquarius Aqr Ο ενδέκατος ζωδιακός αστερισμός. Ο κομιστής ύδατος.
Φοίνιξ Phoenix Phe Το μεγαλοπρεπές μυθικό πτηνό, κατά τον Ηρόδοτο και τον Πλούταρχο.
Χαμαιλέων Chamaeleon Cha --
Ωρίων Orion Ori Ορίων ο μελαγχολικός κυνηγός, ήταν διάσημος για τη δύναμή του σαν κυνηγός και σαν εραστής. Είχε γιγάντιο μέγεθος και μεγαλοπρεπή ομορφιά.
Ωρολόγιον Herologium Her --

 

 

<<site map

Χρόνος εκτέλεσης : 0.066 δευτερόλεπτα